Geen conserverende aanslag voor pensioen bij emigratie naar België 

Een conserverende aanslag bij emigratie is een aanslag die wel wordt opgelegd, maar nog niet (direct) wordt ingevorderd. Er wordt onvoorwaardelijk uitstel van betaling verleend als de emigrant naar een ander EU-land verhuist. Bij emigratie wordt onder andere voor het in Nederland opgebouwde pensioen een conserverende aanslag opgelegd. Pas als een pensioen binnen 10 jaar niet regulier wordt afgewikkeld, komt de fiscus in actie en moet de conserverende aanslag worden betaald. Het doel van de conserverende aanslag is: voorkomen dat het pensioen wordt afgekocht. Het effect: de heffing wordt naar voren gehaald.

Interessante rechtspraak in 2009
2009 was een belangrijk jaar voor de rechtspraak op het gebied van conserverende aanslagen bij emigratie. In februari wees de Hoge Raad een opmerkelijk arrest over aanmerkelijk belang. De conserverende aanslag werd vernietigd wegens strijd met internationaal recht ten tijde van het opleggen daarvan, maar de rechtsgevolgen bleven in stand. Er werd verder slechts een minimale schadevergoeding gegeven. In juni besliste de Hoge Raad dat bij emigratie geen conserverende aanslag mag worden opgelegd voor pensioen en lijfrente als het bilaterale verdrag de belastingheffing over zowel de termijnen als de afkoopsom toewijst aan het woonland van de genieter.

Reparatiewetgeving
Daarop kwam de regering met reparatiewetgeving. Als de heffing over het pensioen op grond van het verdrag volledig toekomt aan de woonland, wordt de verleende fiscale faciliteit nu teruggenomen in plaats van dat wordt geheven naar de waarde in het economische verkeer op het moment van emigratie. Er valt echter veel af te dingen op zowel de reparatiewet zelf als de argumentatie op basis waarvan die is ingevoerd. Het is namelijk niet mogelijk om een eerder gesloten verdrag buiten toepassing te laten door een aanpassing van de nationale wet. Ook een herkwalificatie van inkomsten zodat een ander verdragsartikel toepasselijk wordt, is niet toegestaan. Het laatste woord over de conserverende aanslag is dan ook nog niet gesproken.

Strijd met internationaal recht
Een conserverende aanslag kan in strijd komen met zowel EU-recht als een bilateraal verdrag. Hoewel het Europese Hof van Justitie zich feitelijk niet bemoeit met de vraag hoe de lidstaten onderling hun heffingsbevoegdheden regelen, ziet het er wel streng op toe dat de verdragsvrijheden niet worden geschonden. In principe is iedere vorm van onderscheid waarbij een emigrant slechter wordt behandeld dan een binnenlands belastingplichtige, een verboden discriminatie of belemmering. Zekerheid moeten stellen, of andere voorwaarden stellen aan uitstel van betaling van de conserverende aanslag: het mag niet. Ook moet rekening worden gehouden met waardedaling na emigratie.

Een belemmering voor emigratie (zoals het moeten blijven doen van aangifte) kan echter gerechtvaardigd zijn als die:

·         een legitiem doel dient;

·         een noodzakelijk middel is om dat doel te bereiken; en

·         het doel niet langs een andere, minder belastende weg kan worden gerealiseerd.

De nationale rechter kan verder oordelen dat een nationale belastingregel in strijd komt met doel en strekking van een bilateraal verdrag. De rechter zal dit met name doen als een staat probeert om eenzijdig heffingsrechten naar zich toe te trekken door middel van nationale wetgeving die later wordt ingevoerd dan de datum van inwerkingtreding van het verdrag. Er is dan sprake van verdragsontduiking door de wetgever, en dat is in strijd met de goede verdragstrouw.

Hof Den Haag 26 januari 2010
Het verdrag Nederland-België verdeelt sinds 1 januari 2003 het heffingsrecht tussen woonland en bronland. Deze verdeling geeft Nederland een relatief sterke positie als iemand naar België emigreert. Het is volstrekt duidelijk welk land op welk moment mag heffen.

Hof Den Haag heeft nu beslist dat Nederland door het opleggen van een conserverende aanslag alleen al in strijd kan komen met de goede trouw die in acht moet worden genomen bij de uitleg en toepassing van het verdrag. Dit is het geval wanneer Nederland een voordeel probeert te belasten waarover naar zijn werkelijke aard bezien uitsluitend het woonland België heffingsbevoegd is. Bij pensioen is dat aan de orde. Op grond van het verdrag heeft Nederland weliswaar ook heffingsrechten, maar pas als de uitkeringen ingaan of als er wordt afgekocht. Door het opleggen van de conserverende aanslag wordt het heffingsmoment naar voren gehaald, en dat is onrechtmatig, want een uitholling van het bilaterale verdrag. In een korte en zuiver geformuleerde uitspraak wordt recht gedaan op een punt waarop nog niet eerder werd beslist.

Het Haagse Hof schrijft hier geschiedenis.

Conclusie
Een opmerkelijke uitspraak, waartegen ongetwijfeld cassatie zal worden aangetekend. Zijn we in 'for a long hot summer'? Het jaar 2010 belooft nog spannender te worden dan 2009, en het is al goed begonnen!

 Contact: Marlies Kastelein