Box 3 opnieuw op de schop: belasting over ‘papieren winst’ grotendeels van de baan

19 november 2026
Box 3-wetgeving

Nederland probeert al jaren van fictief naar werkelijk rendement te komen als grondslag in box 3. Belasting over papieren winst stuitte op weerstand, en nu verschuift het systeem steeds meer naar belasting bij realisatie.

Box 3 opnieuw op de schop: belasting over ‘papieren winst’ grotendeels van de baan

Na jaren van procedures, reparatiewetgeving en politieke discussie lijkt er eindelijk meer richting te komen in de toekomst van box 3. De Tweede Kamer heeft op 12 november 2026 ingestemd met een aangepast voorstel voor het nieuwe box 3-stelsel. De belangrijkste wijziging: over de waardestijging van aandelen, obligaties en andere financiële instrumenten wordt straks in beginsel pas belasting geheven wanneer de winst daadwerkelijk is gerealiseerd. Daar staat tegenover dat de invoering van het nieuwe stelsel opnieuw een jaar is uitgesteld, naar 2029. Wat betekent dit voor spaarders, beleggers en andere vermogende particulieren?

Waarom moest box 3 eigenlijk veranderen?

Sinds 2001 is box 3 het deel van de inkomstenbelasting waarin vermogensbestanddelen zoals spaargeld, beleggingen, crypto, tweede woningen en bepaalde vorderingen en schulden worden belast. In plaats van het werkelijk behaalde rendement werd jarenlang uitgegaan van een door de wetgever verondersteld, oftewel forfaitair, rendement. Vanaf 2017 werd het forfaitaire rendement bovendien bepaald op basis van een veronderstelde vermogensmix van spaargeld en beleggingen waarbij bij een hoger vermogen een groter deel geacht werd te zijn belegd, waardoor ook het (belastbare) forfaitaire rendement hoger uitviel.

Dat dubbele forfaitair systeem kwam met name onder druk te staan toen de werkelijke spaarrente jarenlang zeer laag was. Belastingplichtigen moesten daardoor belasting betalen over een rendement dat zij feitelijk niet hadden behaald. Eind 2021 zette de Hoge Raad daar in het Kerstarrest een belangrijke streep door. Sindsdien is de politiek op zoek naar een nieuw systeem dat beter aansluit bij het werkelijk behaalde rendement. 

Totdat dat nieuwe stelsel er is, blijven we werken met een forfaitair systeem. Is het werkelijke rendement in het betreffende jaar lager dan het forfaitaire rendement, dan kan een belastingplichtige onder voorwaarden een beroep doen op de tegenbewijsregeling. Kosten zijn daarbij niet aftrekbaar, behalve rentekosten. Vooral voor vastgoedbeleggers was dit een belangrijk knelpunt, omdat onderhoudskosten buiten beschouwing blijven.

Van forfaitair rendement naar werkelijk rendement

Eerder dit jaar leek duidelijk te zijn hoe het toekomstige box 3-stelsel eruit zou gaan zien. De Tweede Kamer stemde in februari 2026 in met een stelsel waarin voor een groot deel van het vermogen zou worden gewerkt met een zogenoemde vermogensaanwasbelasting.

Dat klinkt technisch, maar het idee is eenvoudig. Niet alleen rente en dividend worden belast, maar ook de waardestijging van bijvoorbeeld een aandelenportefeuille gedurende het jaar. Ook als de belegger die aandelen nog helemaal niet heeft verkocht. Een aandeel dat op 1 januari € 100 waard is en op 31 december € 110, levert dan in dat jaar € 10 belastbaar rendement op. Het geld hoeft dus nog niet daadwerkelijk op de bankrekening te staan.

Juist dat laatste bleek politiek en maatschappelijk moeilijk uit te leggen: belasting betalen over ‘papieren winst’. Ook vanuit het oogpunt van liquiditeit kan dat lastig zijn. Een waardestijging betekent immers niet automatisch dat er ook geld beschikbaar is om de belasting te betalen. Dat liquiditeitsprobleem speelde ook al een belangrijke rol in onze eerdere beschouwing over de nieuwe box 3-wetgeving.

De koers is inmiddels gewijzigd

Na Prinsjesdag kwam het kabinet daarom met een belangrijke aanpassing. Voor een veel groter deel van het vermogen zou uiteindelijk niet de jaarlijkse waardestijging, maar de daadwerkelijk gerealiseerde vermogenswinst worden belast. In de aangekondigde novelle werd voorgesteld om alle financiële instrumenten (waaronder bijvoorbeeld aandelen, obligaties en opties) onder die systematiek te brengen. 

De gedachte daarachter is overzichtelijker: stijgt een aandeel van € 100 naar € 110, maar houd je het aan, dan wordt die € 10 waardestijging nog niet belast. Verkoop je het aandeel later voor bijvoorbeeld € 125, dan komt de gerealiseerde winst en daarmee de box 3-heffing in beeld.

Voor onroerende zaken en aandelen of winstbewijzen in startende ondernemingen was een dergelijke vermogenswinstsystematiek al voorzien. Daarmee verschuift het heffingsmoment in het toekomstige box 3-stelsel veel meer richting het moment waarop rendement daadwerkelijk wordt gerealiseerd.

Nog een jaar langer wachten

Daar staat tegenover dat de invoering opnieuw is uitgesteld. Het nieuwe stelsel zou aanvankelijk op 1 januari 2028 ingaan. Tijdens de recente parlementaire behandeling is dat 1 januari 2029 geworden.

Dat betekent dat belastingplichtigen in 2027 en 2028 nog met het huidige forfaitaire box 3-stelsel te maken krijgen. De mogelijkheid om tegenbewijs te leveren als het werkelijke rendement lager is dan het forfaitaire rendement, blijft daarbij relevant. Voor veel belastingplichtigen betekent dit dus nog twee jaren waarin naast de reguliere (forfaitaire) box 3-berekening ook het werkelijk behaalde rendement aandacht blijft vragen. Voor vastgoedbeleggers wordt de tegenbewijsregeling vanaf 2028 versoepeld: door een aangenomen amendement worden bepaalde vastgoedkosten dan aftrekbaar.

Niet voor al het vermogen dezelfde behandeling

Ook vanaf 2029 is het verhaal overigens nog niet altijd zo eenvoudig dat alle (winsten uit) vermogensbestanddelen voortaan alleen bij verkoop worden belast. Als gezegd zal dit voor “financiële instrumenten”, onroerende zaken en kwalificerende aandelen en winstbewijzen in start- en scale-ups het uitgangspunt zijn. 

Voor andere vermogensbestanddelen blijft voorlopig echter een vermogensaanwasbelasting gelden. Denk bijvoorbeeld aan banktegoeden, vorderingen, crypto en verzekeringsproducten. Voor deze categorie wordt vanaf 2029 dus wel belasting geheven over ongerealiseerde waardeaangroei, bijvoorbeeld door koersresultaten, die gedurende het jaar zijn ontstaan, zonder dat het vermogensbestanddeel is verkocht.

Het is de bedoeling om ook deze categorie vervolgens vanaf 2030 zoveel mogelijk naar een vermogenswinstsystematiek over te brengen. Daarmee wordt de algehele overgang naar belastingheffing over gerealiseerde waardestijgingen dus stapsgewijs gemaakt. 

Hoeveel belasting wordt er betaald?

Niet alleen de grondslag verandert. Ook het tarief gaat volgens de huidige voorstellen wijzigen. In 2027 en 2028 blijft het huidige box 3-tarief van 36% van toepassing. Vanaf 2029 wordt een progressief tarief voorzien:

  • 35,5% over de eerste € 60.000 belastbaar inkomen in box 3
  • 38,5% over het meerdere

Hiermee krijgt box 3 dus voor het eerst een oplopend tarief. Wie een hoog inkomen uit vermogen realiseert (lees: meer dan € 60.000 in het betreffende jaar), betaalt over het meerdere een hoger percentage: de zogenoemde “miljonairsbelasting”.

Wat betekent dit in de praktijk?

De wijzigingen brengen meer duidelijkheid, maar maken een goede vermogensplanning niet minder belangrijk. Integendeel. Het verschil tussen belastingheffing over een jaarlijkse waardestijging en belastingheffing bij verkoop kan aanzienlijk zijn. Niet alleen de omvang van het rendement, maar ook het moment waarop rendement wordt gerealiseerd, wordt daardoor belangrijker. Dat kan bijvoorbeeld relevant zijn bij:

  • een omvangrijke effectenportefeuille;
  • een tweede woning of verhuurd vastgoed;
  • investeringen in start- en scale-ups;
  • crypto en andere alternatieve beleggingen;
  • de keuze om vermogen privé of via een bv aan te houden.

De keuze tussen privé en de bv verdient opnieuw aandacht. De jarenlange onzekerheid rond box 3 heeft ertoe geleid dat sommige belastingplichtigen hebben overwogen hun beleggingen onder te brengen in een BV. Een vermogenswinstbelasting kan die vergelijking opnieuw veranderen. Daarbij gaat het niet alleen om het belastingtarief. Ook het verwachte rendement, de beleggingshorizon, het soort beleggingen, dividenduitkeringen, financiering en de liquiditeitsbehoefte spelen een rol. Juist die factoren waren in onze eerdere analyse van box 3 al belangrijke aandachtspunten bij de keuze tussen box 2 en box 3.

Ook de waardering bij de start van het nieuwe stelsel verdient aandacht. De waarde per 1 januari 2029 vormt in beginsel het vertrekpunt voor het berekenen van toekomstige vermogenswinsten. Voor woningen wordt daarbij aangesloten bij de WOZ-waarde met waardepeildatum 1 januari 2029. Het kan daarom verstandig zijn de WOZ-beschikking 2030 kritisch te beoordelen en, waar nodig, tijdig bezwaar te maken.

Is het nieuwe stelsel ook uitvoerbaar?

Het nieuwe stelsel roept tegelijkertijd vragen op over de uitvoerbaarheid. Zo moeten historische kostprijzen en waarderingen worden bijgehouden en zullen verschillende vormen van vermogen niet allemaal op dezelfde manier worden belast. Ook moet duidelijk zijn wanneer een verkoop, ruil of herstructurering tot belastingheffing leidt en in welke situaties belastingheffing kan worden doorgeschoven. Dat vraagt het nodige van belastingplichtigen, financiële instellingen én de Belastingdienst. Juist daarom is het belangrijk dat onduidelijkheden worden weggenomen en er een stabiel stelsel komt. De rust moet terugkeren in het box 3-dossier, met heldere regels die ook in de praktijk goed uitvoerbaar zijn.

Zijn we er dan eindelijk?

Nog niet helemaal. De Tweede Kamer heeft ingestemd, maar de voorstellen moeten nog door de Eerste Kamer worden behandeld. De beoogde stemming is op 15 december 2026. Tot die tijd kunnen we dus nog niet spreken van definitieve wetgeving. 

Mogelijk blijft de hervorming bovendien niet beperkt tot box 3. Ook in box 1 en box 2 kunnen nog aanpassingen volgen om ongewenste “boxarbitrage” te voorkomen, bijvoorbeeld rondom de eigen woning, het lucratief belang en de afbakening tussen ondernemings- en beleggingsvermogen.

Wel tekenen de contouren zich steeds duidelijker af. Na jaren waarin box 3 vooral werd gekenmerkt door rechterlijke uitspraken, hersteloperaties en tijdelijke regelgeving, lijkt de politiek nu een duidelijke richting te hebben gekozen: belastingheffing over het werkelijke rendement en, waar mogelijk, over waardestijgingen pas wanneer deze daadwerkelijk worden gerealiseerd.

Voor belastingplichtigen is 2029 misschien nog ver weg. Maar beslissingen over vermogen laten zich niet altijd van de ene op de andere dag aanpassen. Zeker bij vastgoed, grotere beleggingsportefeuilles of vermogen dat via een bv wordt aangehouden, kan het daarom verstandig zijn om de gevolgen van het nieuwe stelsel tijdig in kaart te brengen.

Heb je vragen naar aanleiding van dit artikel, neem dan contact op met Marlies Baijer, Reamon Kortooms of je Meijburgadviseur.

© 2026 Meijburg & Co is een Nederlandse maatschap van besloten vennootschappen, staat ingeschreven in het Handelsregister onder nummer 53753348
en is aangesloten bij de wereldwijde KPMG organisatie van onafhankelijke entiteiten verbonden aan KPMG International Limited, een Engelse private company limited by guarantee.
Alle rechten voorbehouden.